Một buổi organ nhóm nhỏ ở trường mầm non thường đi qua năm phần: chào bằng bài hát và khởi động ngón tay, nghe và hát "câu nhạc của ngày", vỗ hoặc gõ tiết tấu của câu ấy, chơi câu ấy trên phím theo lượt, rồi chia sẻ và khép lại. Phần ngồi đàn chỉ chiếm một phần buổi học; phần còn lại là hát, nghe, vận động, vì đó là những thứ làm cho tiếng đàn của trẻ có nhạc.
Lớp nhóm nhỏ hợp với trẻ mầm non vì trẻ học nhiều từ bạn, được luân phiên nghỉ và chơi, và được trải nghiệm làm nhạc cùng nhau, điều mà ngồi một mình với đàn không có. Bài này mô tả khung một buổi học, cách chuẩn bị phòng và đàn, từng phần cụ thể, và cách giáo viên xử lý những tình huống thường gặp.
Vì sao nhóm nhỏ hợp với tuổi mầm non
Ở tuổi bốn đến sáu, trẻ học rất mạnh qua bắt chước bạn bè. Một bé chưa dám bấm phím thấy bạn bên cạnh chơi được câu nhạc sẽ tò mò thử. Một bé chơi xong được cả nhóm vỗ tay chào sẽ muốn chơi tiếp. Những động lực này khó có khi trẻ học một mình.
Nhóm nhỏ cũng giải quyết vấn đề sức chú ý. Trẻ không phải ngồi đàn liên tục; khi bạn chơi, mình nghe, vỗ nhịp hoặc chờ lượt. Việc chờ lượt và nghe bạn bản thân nó là kỹ năng xã hội và kỹ năng âm nhạc: biết nghe phần của người khác là nền cho chơi hoà tấu sau này.
Nhóm phải đủ nhỏ để giáo viên nhìn thấy tay của từng trẻ trong mỗi lượt. Khi nhóm quá đông, phần ngồi đàn biến thành chờ đợi dài và giáo viên chỉ kịp chạy từ đàn này sang đàn khác. Số trẻ cụ thể tuỳ phòng và số đàn, nhưng nguyên tắc là mỗi trẻ đều được chơi và được nhìn thấy nhiều lần trong một buổi.
Chuẩn bị phòng và đàn trước buổi học
Bố trí hình vòng cung. Đàn xếp thành vòng cung hướng về giáo viên, để cô nhìn thấy mọi bàn tay và trẻ nhìn thấy cô. Tránh xếp hàng dọc khiến trẻ phía sau chỉ thấy lưng bạn.
Khoảng sàn trống. Một góc thảm đủ cho cả nhóm ngồi vòng tròn hoặc đứng chuyển động. Phần hát và vỗ diễn ra ở đây, rồi mới vào đàn.
Đàn ở trạng thái sẵn sàng. Đàn bật sẵn, âm lượng vừa, chọn sẵn một tiếng nhạc cụ trong, tắt tiết điệu đệm. Trẻ không phải chờ cô chỉnh từng đàn.
Ghế và bục kê đúng tầm. Mỗi chỗ có ghế phù hợp chiều cao trẻ, bục kê chân nếu cần. Chuẩn bị trước giúp tránh mất năm phút đầu buổi chỉ để chỉnh ghế.
Tai nghe và quy ước. Nếu dùng tai nghe cho phần luyện riêng, kiểm tra âm lượng trước. Có một tín hiệu rõ (cô giơ tay, nhạc cụ chuông) để mọi trẻ dừng tay và tháo tai nghe.
Khung một buổi học mẫu
Khung dưới đây là gợi ý cho một buổi khoảng 35–40 phút với trẻ 5–6 tuổi. Với trẻ nhỏ hơn, giáo viên rút ngắn mỗi phần và tăng phần vận động.
| Phần | Thời lượng gợi ý | Mục tiêu | Hoạt động |
|---|---|---|---|
| Chào và khởi động | 5 phút | Vào lớp vui, ấm tay | Bài hát chào tên, khởi động ngón trên đùi |
| Nghe và hát | 7 phút | Có câu nhạc trong tai | Hát câu của ngày, làm dấu tay đi lên đi xuống |
| Tiết tấu | 6 phút | Có nhịp trong cơ thể | Vỗ, bước, gõ nhạc cụ theo câu |
| Chơi phím | 12–15 phút | Tìm và chơi câu trên đàn | Luân phiên, cặp đôi, cô đệm nền |
| Chia sẻ và khép lại | 5 phút | Nhìn lại và tự hào | Chơi cho bạn nghe, kể điều thích nhất, hát chào về |
Khung này lặp lại mỗi buổi, chỉ đổi câu nhạc và hoạt động. Sự lặp lại giúp trẻ biết điều gì đến tiếp theo, từ đó an tâm và dễ hợp tác.
Phần mở đầu và phần nghe hát
Buổi học bắt đầu ở khoảng thảm, không ở đàn. Một bài hát chào ngắn có tên từng bạn giúp trẻ chuyển từ giờ chơi sang giờ nhạc, và giúp giáo viên nhận ra tâm trạng của từng trẻ hôm nay. Sau đó là khởi động ngón tay: vẫy từng ngón theo số, "chú nhện đi bộ" trên đùi, nắm mở bàn tay theo nhịp.
Phần nghe và hát xoay quanh "câu nhạc của ngày", thường là một câu ngắn ba đến năm âm trích từ bài trẻ đang học. Cô hát mẫu, cả lớp hát lại, rồi hát kèm cử chỉ tay đi lên đi xuống. Cô có thể hát sai một chỗ để trẻ phát hiện, một cách vui để kiểm tra trẻ đã nghe kỹ chưa.
Mục tiêu của phần này đơn giản: khi ngồi vào đàn, mỗi trẻ đã có câu nhạc trong đầu. Trẻ sẽ tìm âm để chơi lại thứ mình đã nghe, không phải bấm theo chỉ dẫn từng phím.
Phần tiết tấu và phần chơi phím
Trước khi vào đàn, cả nhóm vỗ tiết tấu của câu nhạc, bước theo nó trên thảm hoặc gõ bằng nhạc cụ gõ. Một nửa nhóm giữ nhịp đều bằng trống, nửa kia gõ tiết tấu bằng phách, rồi đổi. Phần này đưa nhịp vào cơ thể để tay chơi phím có nhịp.
Ở đàn, giáo viên dùng nhiều kiểu lượt. Lượt chung: cả nhóm cùng tìm phím Đô, cùng chơi câu ngắn theo tay cô. Lượt cặp đôi: hai bạn cạnh nhau, một bạn chơi, một bạn hát hoặc vỗ, rồi đổi. Lượt riêng có tai nghe: mỗi bạn tự tập câu trong một hai phút, cô đi qua từng đàn. Lượt cùng cô: cô đệm một nền đơn giản, từng bạn chơi câu của mình trên nền ấy.
Khi chơi phím, giáo viên luôn hát nhẹ theo hoặc mời các bạn đang chờ hát theo. Tiếng hát nhắc người chơi câu nhạc đi đâu, và giữ cho các bạn chờ lượt vẫn ở trong âm nhạc thay vì ngồi không.
Giáo viên không cố sửa hết mọi lỗi trong phần này. Mỗi lượt cô chọn một điều để khen và tối đa một điều để gợi ý cho lần sau. Trẻ rời đàn với cảm giác vừa làm được một việc, không phải vừa bị chỉnh nhiều lần.
Phần chia sẻ và ghi nhận
Buổi học khép lại ở khoảng thảm. Bạn nào muốn sẽ chơi câu của ngày cho cả nhóm nghe, cả nhóm vỗ tay chào. Không bắt buộc ai phải chơi một mình; bạn còn ngại có thể chơi cùng cô hoặc cùng một bạn. Cô hỏi: hôm nay các con thích phần nào, phần nào khó.
Sau buổi, giáo viên ghi vài dòng ngắn cho một số trẻ: bạn nào đã tự tìm được phím Đô, bạn nào đã giữ được nhịp khi cả nhóm chơi, bạn nào hôm nay ngại hơn mọi khi. Ghi chép này không phải bảng điểm mà là tư liệu để giáo viên điều chỉnh buổi sau và để trao đổi với ba mẹ bằng những điều cụ thể.
Khi trao đổi với ba mẹ, giáo viên kể bằng những việc trẻ đã làm thay vì nhận xét chung chung. "Hôm nay con tự tìm được phím Đô ở ba chỗ trên đàn và chơi câu Son – Mi cho cả nhóm nghe" giúp ba mẹ biết hỏi chuyện con thế nào khi về nhà, và con thấy việc mình làm được người lớn để ý.
Ở nhiều lớp, mỗi trẻ có một tập nhỏ dán hình ký hiệu câu nhạc đã học. Cuối tháng, trẻ lật lại tập, chơi lại vài câu cũ. Nhìn thấy mình đã đi được bao xa là một động lực lớn với trẻ nhỏ.
Xử lý những tình huống thường gặp
Lớp nhóm nhỏ với trẻ mầm non luôn có tình huống. Một số cách xử lý giáo viên hay dùng:
- Trẻ bấm đàn khi cô đang nói: đặt quy ước "tay ngủ trên đùi" và cho trẻ một khoảng chơi tự do ngắn trước khi cô cần trẻ nghe. Trẻ được thoả tò mò sẽ dễ dừng hơn.
- Trẻ không chịu ngồi vào đàn: cho trẻ một vai khác như gõ trống giữ nhịp cho bạn. Nhiều trẻ quay lại đàn sau khi thấy bạn chơi vui.
- Trẻ khóc hay giận vì chơi sai: nói rõ với cả nhóm rằng chơi sai là một phần của học đàn, cô cũng chơi sai. Cô chơi lại câu cùng trẻ, chậm hơn.
- Một trẻ đi nhanh hơn cả nhóm: giao thêm phần nhỏ như chơi một âm nền cho bạn, hoặc thử câu bằng tay kia, thay vì cho trẻ chờ không.
- Cả nhóm mệt, mất tập trung: rời đàn, đứng dậy chuyển động một bài ngắn, rồi quay lại. Đừng cố kéo dài phần ngồi đàn.
Chọn "câu nhạc của ngày"
Cả buổi học xoay quanh một câu nhạc ngắn, nên việc chọn câu quyết định buổi học có trôi chảy không. Câu tốt cho trẻ mầm non thường dài ba đến năm âm, nằm trong năm phím liền nhau, có tiết tấu đơn giản và trích từ một bài trẻ đã biết hoặc đang học trong lớp chính khoá. Trẻ sẽ có cảm giác "à, mình đang chơi bài của mình".
Một bài hát có thể cho ra nhiều câu của ngày qua nhiều buổi: tuần này câu đầu, tuần sau câu cuối, rồi ghép lại. Cách chia nhỏ này giúp trẻ có niềm vui hoàn thành mỗi buổi, và cuối tháng chơi được cả bài mà không thấy mệt.
Giáo viên cũng nên có sẵn hai phiên bản của cùng một câu: bản đầy đủ cho trẻ đã vững, bản rút gọn (chỉ hai âm hoặc chỉ âm cuối) cho trẻ đang làm quen. Cả nhóm vẫn chơi chung một câu, mỗi trẻ ở mức của mình, không ai bị tách ra.
Nối giờ organ với cuộc sống của lớp
Lớp năng khiếu ở trường mầm non có lợi thế là trẻ cùng sống trong một môi trường suốt ngày. Câu nhạc chơi trên đàn có thể là bài hát buổi sáng của lớp, một bài về chủ đề đang học như mùa mưa, con vật, gia đình. Trẻ nghe lại câu ấy ở giờ sinh hoạt chung, nhận ra và tự hào "con chơi được bài này".
Ngược lại, những gì trẻ trải nghiệm ở lớp chính có thể đi vào giờ organ: tiếng mưa trẻ vừa nghe ngoài sân thành hoạt động chơi phím trầm phím bổng, con vật trẻ vừa tìm hiểu thành nhân vật bước lên bậc thang cao độ. Kết nối này giúp âm nhạc không bị tách thành một môn riêng mà là một cách trẻ diễn tả thế giới.
Giáo viên năng khiếu và giáo viên chủ nhiệm trao đổi ngắn mỗi tuần về chủ đề và bài hát là đủ để tạo sự kết nối này. Ba mẹ cũng được biết câu nhạc của tuần để hát cùng con ở nhà.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ có cần tự có đàn ở nhà để theo lớp organ nhóm nhỏ không?
Ở giai đoạn làm quen thì không bắt buộc, vì phần lớn việc học là nghe, hát, vỗ và chơi trong lớp. Khi trẻ bắt đầu học bài dài hơn, có một bàn phím ở nhà để thử lại câu đã học sẽ giúp trẻ nhớ lâu hơn.
Học nhóm thì trẻ chậm có bị bỏ lại không?
Trong lớp tổ chức tốt, câu nhạc chung có nhiều mức tham gia: chơi một âm nền, chơi một nửa câu hoặc chơi cả câu. Trẻ chậm vẫn chơi cùng nhóm ở phần mình làm được và được cô dành thêm thời gian ở lượt riêng.
Có nên cho trẻ đeo tai nghe trong suốt buổi học không?
Không nên. Tai nghe hữu ích cho vài phút luyện riêng, nhưng phần lớn buổi học cần trẻ nghe cô và nghe bạn. Âm lượng tai nghe nên để thấp và thời gian đeo ngắn để bảo vệ tai trẻ.
Một buổi học như vậy có cần bài tập về nhà không?
Với trẻ mầm non, bài tập về nhà nên nhẹ và vui: hát lại câu của ngày cho ba mẹ nghe, vỗ tiết tấu tên người trong nhà. Không nên giao chỉ tiêu tập đàn theo phút, dễ làm trẻ chán.
Ba mẹ có được dự giờ lớp organ nhóm nhỏ không?
Tuỳ quy định của từng trường. Dự giờ giúp ba mẹ hiểu cách lớp vận hành, nhưng sự có mặt của ba mẹ đôi khi khiến trẻ nhút nhát hơn hoặc mải nhìn ba mẹ. Nhiều trường chọn buổi chia sẻ định kỳ thay cho dự giờ thường xuyên.
