Hình ảnh của trẻ là một phần quyền riêng tư của trẻ: theo pháp luật Việt Nam, việc sử dụng hình ảnh của một người cần được người đó đồng ý, và với trẻ nhỏ thì cần sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ; một số quy định còn yêu cầu hỏi ý kiến cả chính trẻ khi trẻ từ đủ 7 tuổi. Ở buổi trình diễn mầm non, điều đó có nghĩa là nhà trường chỉ đăng ảnh, video có trẻ khi gia đình đã cho phép, và ba mẹ khi đăng ảnh có con người khác cũng cần cân nhắc quyền của những đứa trẻ ấy.
Bài viết tổng hợp các nguyên tắc pháp lý chính ở mức chung, những rủi ro thật khi hình ảnh trẻ lan trên mạng, và một bộ quy tắc thực hành cho nhà trường và gia đình quanh buổi trình diễn. Văn bản pháp luật có thể thay đổi; nhà trường nên tham khảo văn bản hiện hành và bộ phận pháp chế khi xây dựng quy định của mình.
Khung pháp lý ở mức chung
Bộ luật Dân sự năm 2015 có điều khoản riêng về quyền của cá nhân đối với hình ảnh (Điều 32), theo đó việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý, và với người chưa thành niên thì cần sự đồng ý của cha mẹ hoặc người đại diện theo pháp luật, trừ một số trường hợp luật định. Luật Trẻ em năm 2016 ghi nhận quyền của trẻ em được bảo vệ đời sống riêng tư và bí mật cá nhân.
Bên cạnh đó, các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân coi hình ảnh có thể nhận diện một người là dữ liệu cá nhân. Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân có quy định riêng cho dữ liệu của trẻ em, trong đó việc xử lý dữ liệu của trẻ từ đủ 7 tuổi cần sự đồng ý của cả trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ. Từ ngày 01/01/2026, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 có hiệu lực và nâng phần lớn các nguyên tắc này lên thành luật, trong đó vẫn giữ yêu cầu hỏi ý kiến cả trẻ từ đủ 7 tuổi; khi soạn quy định, nhà trường nên đối chiếu văn bản hiện hành.
Bài viết này không phải tư vấn pháp lý. Điều cần nắm ở mức thực hành là: hình ảnh của trẻ không phải tài sản của nhà trường, của giáo viên hay của phụ huynh khác; muốn dùng thì phải xin phép, và nên xin phép một cách rõ ràng, có ghi lại.
Vì sao cần thận trọng hơn với hình ảnh trẻ nhỏ
Trẻ mầm non chưa hiểu được ý nghĩa của việc ảnh mình xuất hiện trên mạng, và không thể tự bảo vệ mình. Một bức ảnh đăng hôm nay có thể tồn tại nhiều năm, được sao chép, lưu trữ, xuất hiện lại khi trẻ đã lớn và có thể không muốn nó ở đó. Nhiều người trưởng thành ngày nay đã lên tiếng về cảm giác khó chịu khi thấy ảnh thơ ấu của mình bị cha mẹ đăng công khai.
Rủi ro rõ ràng hơn là việc hình ảnh trẻ bị lạm dụng. Ảnh trẻ mặc đồ biểu diễn, đặc biệt là trang phục ngắn hay tư thế tạo dáng, có thể bị lấy về và dùng sai mục đích. Ảnh kèm tên trẻ, tên trường, đồng phục có logo, địa điểm chụp có thể giúp người lạ xác định được trẻ ở đâu.
Buổi trình diễn là dịp có rất nhiều ảnh và video được tạo ra trong thời gian ngắn, từ máy của nhà trường và hàng chục chiếc điện thoại của phụ huynh. Không có quy tắc chung, hình ảnh của mọi đứa trẻ trong lớp sẽ lan đi theo những cách không ai kiểm soát được.
Quy trình xin phép của nhà trường
Một quy trình rõ ràng giúp nhà trường vừa có hình ảnh để lưu giữ kỷ niệm, vừa tôn trọng quyền của từng gia đình.
- Đầu năm học, gửi gia đình phiếu đồng ý về hình ảnh, tách rõ các mức: chỉ lưu nội bộ, chia sẻ trong nhóm phụ huynh của lớp, đăng trên kênh chính thức của trường, dùng cho quảng bá.
- Ghi rõ mục đích dùng, nơi đăng, thời gian lưu và cách gia đình rút lại đồng ý khi muốn.
- Lập danh sách trẻ không được chụp hoặc không được đăng, để giáo viên và người chụp ảnh nắm trước buổi trình diễn.
- Với trẻ từ đủ 7 tuổi trong lớp chuyển tiếp, hỏi ý kiến cả trẻ bằng lời lẽ trẻ hiểu.
- Trước mỗi lần dùng ảnh cho mục đích mới, như quảng cáo tuyển sinh, xin phép riêng thay vì dựa vào đồng ý chung.
- Khi gia đình yêu cầu gỡ ảnh, gỡ nhanh và xác nhận lại.
Phiếu đồng ý nên viết bằng ngôn ngữ dễ hiểu, không ép buộc, và không gắn việc đồng ý với quyền lợi khác của trẻ. Gia đình từ chối cho đăng ảnh không có nghĩa là con bị loại khỏi tiết mục.
Khi đăng ảnh: những điều nhà trường nên tránh
Không ghi tên đầy đủ kèm ảnh. Dùng mô tả chung như "các bạn lớp Chồi" thay vì tên từng trẻ. Tên kèm gương mặt giúp người lạ nhận diện trẻ.
Không đăng ảnh trẻ đang thay đồ, trong phòng chờ lộn xộn, hay trang phục xộc xệch. Kể cả khi trông đáng yêu, những khoảnh khắc ấy thuộc về đời tư của trẻ.
Ưu tiên ảnh nhóm, ảnh từ phía sau, ảnh xa. Những bức ảnh này vẫn ghi lại không khí buổi diễn mà giảm khả năng nhận diện từng trẻ.
Không dùng ảnh trẻ khóc, sợ hãi, ngã. Đăng những khoảnh khắc ấy có thể làm trẻ xấu hổ khi lớn lên, dù người lớn thấy buồn cười.
Không gắn vị trí chính xác theo thời gian thực. Đăng sau buổi diễn và không gắn địa điểm cụ thể giúp tránh tiết lộ trẻ đang ở đâu.
Ba mẹ chụp và đăng ảnh: quyền của con mình và con người khác
Ba mẹ thường muốn ghi lại khoảnh khắc con trình diễn, và đó là mong muốn tự nhiên. Điều cần nhớ là trong khung hình của mình thường có cả những đứa trẻ khác. Đăng video cả tiết mục lên trang cá nhân công khai là đăng hình ảnh của cả lớp, trong đó có thể có những gia đình không muốn con mình xuất hiện.
Nhiều trường đặt quy tắc: phụ huynh được chụp, quay để lưu giữ cho gia đình, nhưng khi đăng lên mạng chỉ đăng ảnh có con mình, hoặc làm mờ gương mặt trẻ khác, hoặc chỉ chia sẻ trong nhóm kín của lớp. Một số trường bố trí người chụp chính thức và đề nghị phụ huynh hạn chế giơ điện thoại để không che tầm nhìn và để trẻ thấy được gương mặt ba mẹ thay vì những màn hình.
Ngay cả với ảnh của chính con mình, ba mẹ cũng nên cân nhắc: bức ảnh này có khiến con xấu hổ khi lớn không, có lộ thông tin gì về nơi con học không, có cần công khai cho mọi người hay chỉ người thân xem là đủ. Hiện tượng cha mẹ đăng quá nhiều về con trên mạng xã hội đã có tên gọi riêng trong tiếng Anh là sharenting, và ngày càng được bàn đến.
Quy tắc cho người chụp ảnh chính thức của trường
Nhiều trường bố trí một người chụp ảnh chính thức cho buổi trình diễn để phụ huynh yên tâm xem con mà không phải giơ máy. Người chụp cần nắm rõ một số quy tắc:
- Nhận danh sách trẻ không được chụp hoặc không được đăng trước buổi diễn, nhận diện các trẻ ấy qua giáo viên.
- Không chụp ở khu vực thay đồ, phòng vệ sinh, hay những lúc trẻ đang chỉnh trang phục.
- Không yêu cầu trẻ tạo dáng theo kiểu người mẫu hay chụp gần gương mặt trẻ khi trẻ không thoải mái.
- Lưu ảnh trên thiết bị của nhà trường, không lưu trên điện thoại cá nhân, không chia sẻ cho bên ngoài.
- Chuyển ảnh cho nhà trường chọn lọc trước khi gửi cho gia đình hay đăng lên kênh chính thức.
- Xoá ảnh không dùng theo thời hạn đã thông báo với gia đình.
Những quy tắc này nên được viết ra và ký nhận, kể cả khi người chụp là giáo viên hay phụ huynh tình nguyện. Quy tắc rõ ràng giúp mọi người biết giới hạn và giúp nhà trường xử lý nếu có sự cố.
Ảnh gửi cho gia đình nên qua kênh riêng như nhóm kín của lớp hay thư mục có giới hạn truy cập, thay vì gửi lên nhóm mạng xã hội công khai.
Khi phát hiện ảnh của trẻ bị dùng sai mục đích
Dù cẩn thận, đôi khi ảnh của trẻ vẫn xuất hiện ở nơi không mong muốn: một trang quảng cáo lấy ảnh không xin phép, một tài khoản lạ đăng lại ảnh trẻ, một nhóm trên mạng chia sẻ ảnh kèm bình luận không phù hợp. Khi phát hiện, phản ứng nhanh và bình tĩnh là quan trọng.
Bước đầu tiên là lưu lại bằng chứng, như chụp màn hình có đường dẫn và thời gian, trước khi yêu cầu gỡ. Sau đó dùng chức năng báo cáo của nền tảng mạng xã hội, phần lớn các nền tảng có quy trình riêng cho nội dung liên quan đến trẻ em. Nếu ảnh do một tổ chức hay cá nhân cụ thể đăng, có thể liên hệ trực tiếp đề nghị gỡ.
Với những trường hợp nghiêm trọng, như ảnh trẻ bị dùng kèm nội dung xúc phạm hay có dấu hiệu lạm dụng, gia đình và nhà trường nên báo cơ quan chức năng và các kênh bảo vệ trẻ em chính thức. Nhà trường cũng nên rà lại quy trình của mình xem ảnh đã lọt ra từ đâu để tránh lặp lại.
Dạy trẻ về hình ảnh của chính mình
Trẻ mầm non đã có thể bắt đầu học rằng hình ảnh của mình là của mình. Trước khi chụp, người lớn hỏi: "Mẹ chụp con nhé?" Khi con lắc đầu, tôn trọng điều đó nếu không có lý do đặc biệt. Khi muốn gửi ảnh con cho ông bà, có thể hỏi: "Con có muốn gửi ảnh này cho bà không?"
Khi ông bà, họ hàng muốn chụp hay đăng ảnh cháu, ba mẹ cũng có thể nhẹ nhàng nói về nguyên tắc của gia đình mình. Phần lớn người thân sẵn lòng tôn trọng khi hiểu rằng đó là để bảo vệ cháu.
Những câu hỏi nhỏ ấy dạy trẻ hai điều: cơ thể và hình ảnh của mình thuộc về mình, và người khác cần hỏi trước khi dùng. Bài học này gắn với những gì trẻ học về an toàn thân thể, và sẽ cần thiết khi trẻ lớn lên trong một thế giới đầy máy ảnh và mạng xã hội.
Trong lớp trình diễn, giáo viên cũng hỏi trẻ trước khi quay video buổi tập để xem lại cùng lớp, và giải thích video dùng để làm gì. Trẻ không muốn bị quay được đứng ngoài khung hình mà vẫn tham gia tập bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Nhà trường có được đăng ảnh con lên trang của trường khi chưa hỏi ba mẹ không?
Theo nguyên tắc chung của Bộ luật Dân sự về quyền đối với hình ảnh và các quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân, việc sử dụng hình ảnh trẻ cần sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ. Ba mẹ có quyền yêu cầu nhà trường gỡ ảnh và hỏi về quy định sử dụng hình ảnh của trường.
Đăng video cả tiết mục của lớp lên trang cá nhân có sao không?
Video có hình ảnh của những trẻ khác, nên về nguyên tắc cần sự đồng ý của gia đình các trẻ ấy. Cách an toàn là chỉ đăng phần có con mình, làm mờ gương mặt trẻ khác, hoặc chỉ chia sẻ trong nhóm kín của lớp theo quy định của trường.
Con mới 4 tuổi thì có cần hỏi ý kiến con trước khi đăng ảnh không?
Pháp luật đặt trách nhiệm đồng ý lên cha mẹ với trẻ dưới 7 tuổi. Tuy vậy, hỏi ý kiến con từ sớm là thói quen tốt, giúp con học rằng hình ảnh của mình thuộc về mình. Khi con không muốn, ba mẹ nên tôn trọng nếu không có lý do đặc biệt.
Ảnh trẻ mặc trang phục biểu diễn có rủi ro gì đặc biệt không?
Ảnh trẻ trong trang phục biểu diễn, nhất là trang phục ngắn hay tư thế tạo dáng, có nguy cơ bị lấy về dùng sai mục đích cao hơn ảnh thường ngày. Vì vậy nên hạn chế đăng công khai, ưu tiên ảnh nhóm, ảnh xa, và tránh trang phục không hợp lứa tuổi ngay từ đầu.
Ba mẹ không muốn con bị chụp ảnh thì con có được tham gia trình diễn không?
Có. Từ chối cho chụp hay đăng ảnh không phải lý do để loại trẻ khỏi tiết mục. Nhà trường đưa trẻ vào danh sách không chụp, bố trí vị trí phù hợp, và người chụp tránh khung hình có trẻ. Ba mẹ nên báo nhà trường sớm để được sắp xếp.
